Nhaät Kyù Truyeàn Giaùo

  
   Töø ngöõ nhaø ñaïo

   Caø Mau, ... 1992

Moät coâ giaùo hoûi mình:

- Thöa oâng coá, giaùo lyù vieân laø gì?

- Laø ngöôøi daïy giaùo lyù chöù coøn gì nöõa.

- Vaäy maø con cöù töôûng noù coù nghóa laø hoïc vieân giaùo lyù chöù.

YÙ kieán cuûa coâ giaùo baét mình suy nghó. Ruùt ngaén boán chöõ giaûng vieân giaùo lyù thaønh giaùo lyù vieân cho goïn. Ai ngôø noù laïi haøm hoà vaø luoäm thuoäm nhö theá. Khoâng bieát ngöôøi saùng cheá ra töø giaùo lyù vieân coù thaáy ñieàu aáy khoâng. Theo mình thì töø giaùo lyù vieân hieåu ñöôïc ba nghóa.

1. Giaùo lyù vieân laø ngöôøi giaùo lyù, chöù khoâng theå laø daïy giaùo lyù. Giaùo vieân laø ngöôøi daïy, vì giaùo laø daïy. Coøn giaùo trong giaùo lyù coù nghóa laø ñaïo, chôù khoâng phaûi laø daïy. Neáu giaùo lyù vieân hieåu laø ngöôøi giaùo lyù thì chaúng coù nghóa gì.

2. Giaùo lyù vieân laø giaûng vieân giaùo lyù. 3. Giaùo lyù vieân cuõng hieåu ñöôïc laø hoïc vieân giaùo lyù. Ngöôøi trí thöùc löông daân khi gaëp töø giaùo lyù vieân chaéc seõ luùng tuùng nhö coâ giaùo noï. Khoâng bieát phaûi hieåu nghóa naøo: hoïc vieân giaùo lyù hay giaûng vieân giaùo lyù. Duø sao thì töø giaùo lyù vieân cuõng ñaõ ñöôïc söû duïng moät caùch khaù phoå bieán roài. Chaéc roài noù cuõng seõ ñöôïc hôïp thöùc hoùa moät caùch mieãn cöôõng nhö söï ñaõ roài, gioáng nhö noùi Ñi khaùm baùc só maø phaûi hieåu ngöôïc laïi laø ñi ñeå ñöôïc baùc só khaùm vaäy. Mình khoâng öa töø giaùo lyù vieân, nhöng cuõng ñaønh duøng noù nhö moät söï ñaõ roài. Trong buïng vaãn cöù töùc anh aùch vaø muoán bieát boá naøo ñaõ saùng cheá ra noù ñeå noùi nhoû moät caâu: Boá ôi, ñöøng saùng cheá moät caùch tuøy tieän boá aï!ï.

Caø Mau , ngaøy... 1993

Hoâm nay mình gaëp laïi moät oâng baïn ñaõ töøng laên loän treân tuyeán truyeàn giaùo Naêm Caên ngaøy xöa. Anh em buøi nguøi oân laïi kyû nieäm vui buoàn. Noùi chuyeän nghieâm chænh chaùn, roài quay sang chuyeän taøo lao: - Hoài ñoù em gaëp moät oâng soàn soàn. OÂng khoaùi ñaïo laém. OÂng voâ ñaïo lieàn nhöng coù moät soá töø ngöõ maø oâng khoâng theå ñoïc ñöôïc. OÂng keå ra moät roå: Ñoïc: Chuùa Gieâsu laø Cha keû khoù khaên coù khaùc gì noùi: Chuùa khoù khaên toå cha. Thaät laø loäng ngoân. i chòu khoán naïn vì ñaïo ngay, aáy laø phuùc thaät. Eo ôi! Toâi hoång chòu caùi töø khoán naïn aáy ñaâu, nghe gheâ quaù aø! Raát Thaùnh Traùi Tim Ñöùc Chuùa Gieâsu nghe maøi maïi nhö Raát ngoït traùi cam, raát cay traùi ôùt, vaên phaïm gì maø kyø cuïc quaù! Bôù con thaønh Gieârusalem, chôù khoùc thöông tao laøm chi, moät khoùc thöông bay vaø con chaùu bay ngaøy sau phaûi khoán maø chôù. Vieáng chaëng ñaøng, cöù tôùi caâu naøy laø toâi laøm thinh. Chuùa ñaâu coù xöng hoâ nhö vaäy? ... Chuyeän taøo lao, noùi xong roài thì boû ñi, nhöng mình khoâng boû ñöôïc. Khi nghe keå thì cöôøi heà heà moät caùch voâ tö, nhöng toái ñeán mình laïi thaáy xoùt xa. Khoâng ngôø raèng treân ñöôøng truyeàn giaùo, ngöôøi toâng ñoà laïi phaûi gaëp nhöõng caùi khoù khaên voâ duyeân nhö theá. Vaên dó taûi ñaïo. Ngoân ngöõ laø phöông tieän chuyeân chôû tö töôûng, giaûi nghóa tö töôûng. Ngoân ngöõ ñoùng vai troø quan troïng trong vieäc trình baøy giaùo lyù. Ñöùc Gieâsu ñaõ duøng ngoân ngöõ vaø hình aûnh bình daân Do Thaùi ñeå trình baøy Nöôùc Trôøi cho ngöôøi Do Thaùi. Vaên aáy ñeå taûi ñaïo aáy laø tuyeät vôøi. Nhöng caùc nhaø truyeàn giaùo thôøi xöa khoâng coù ñieàu kieän thuaän lôïi ñeå tìm ñöôïc vaên chính xaùc maø taûi ñaïo. Nhöng coøn ngöôøi truyeàn giaùo ngaøy nay thì sao? Coù neân laáy caùi vaên khaäp khieãng aáy ñeå taûi caùi chaân lyù vuoâng troøn cuûa Chuùa khoâng? Chính mình coù nhieäm vuï phaûi traû lôøi caâu hoûi aáy. Maø caâu traû lôøi thì vaãn chöa coù.

Caø Mau, ... 1994

Hoâm nay mình ñoïc baøi Giaùo lyù vieân laø ngöôøi hoïc Giaùo lyù?ï cuûa Nguyeãn Ngoïc Huyønh. Hai oâng baïn cuøng ñoïc vaø nhìn mình baèng aùnh maét toäi nghieäp. Moät coâ giaùo toû veû thaát voïng:

- Cha vieát baùo laøm chi ñeå cho chuùng chöûi?

- Ngöôøi ta coù quyeàn chöûi. Coù theá môùi hay chöù.

Mình vui veû sao cheùp baøi baùo cuûa N.N.H. nhö moät moùn quaø quyù.

GIAÙO LYÙ VIEÂN LAØ NGÖÔØI HOÏC GIAÙO LYÙ?

  Treân trang Vaên hoùa cuûa Tuaàn baùo Coâng Giaùo vaø Daân Toäc soá 974 ra ngaøy 4.9.1994, linh muïc Ngoâ Phuùc Haäu cho raèng töø giaùo lyù vieân ñaõ ñöôïc saùng cheá moät caùch tuøy tieän. Treân trang Baïn ñoïc cuûa Tuaàn baùo coâng Giaùo vaø Daân Toäc soá 975 ra ngaøy 9.10.1994, moät nhoùm giaùo daân thuoäc giaùo phaän thaønh phoá HCM ñaõ ñeà nghò tìm moät danh töø thích hôïp ñeå thay theá cho danh töø giaùo lyù vieân. Theo thieån yù cuûa chuùng toâi, danh töø giaùo lyù vieân laø moät danh töø ñaõ ñöôïc caáu taïo ñuùng qui taéc ngöõ phaùp, vaø chaúng coù lyù do gì ñeå phaûi mieãn cöôõng chaáp nhaän noù hoaëc thay theá noù baèng moät töø khaùc. Cuõng nhö caùc danh töø giaùo vieân, hoïc vieân, phaùt ngoân vieân, thuyeát trình vieân, hoäi vieân, ñaûng vieân, chính trò vieân, kyõ thuaät vieân, chuyeân vieân... , danh töø giaùo lyù vieân laø moät danh töø naèm trong nhoùm danh töø chæ chöùc vuï, ngheà nghieäp ñöôïc caáu taïo theo quan heä haïn ñònh coù yeáu toá vieânoï. Coù theå chia nhoùm danh töø naøy thaønh ba nhoùm nhoû: 1. Nhoùm moät goàm nhöõng töø ñöôïc caáu taïo theo moâ hình (1): (ñoäng töø) + vieân, ví duï: giaùo vieân, hoïc vieân, phaùt ngoân vieân, thuyeát trình vieân, coå ñoäng vieân, quan saùt vieân... 2. Nhoùm hai goàm nhöõng töø ñöôïc caáu taïo theo moâ hình (2): (danh töø) + vieânoï. Nhoùm naøy laïi coù theå chia ñoâi thaønh: a. Nhöõng töø maø yeáu toá ñöùng tröôùc vieân voán laø moät danh töø chæ moät toå chöùc, moät ñoaøn theå. Moâ hình cuûa nhöõng töø naøy laø: (2a): x + vieân Ví duï: hoäi vieân, ñaûng vieân, ñoaøn vieân, ñaûng uûy vieân, chi uûy vieân, nghò vieân... b. Nhöõng töø maø yeáu toá ñöùng tröôùc vieânvoán khoâng phaûi laø moät danh töø chæ moät toå chöùc, moät ñoaøn theå. Moâ hình cuûa nhöõng töø naøy laø (2b): y + vieân. Ví duï: kyõ thuaät vieân, giaùo lyù vieân, chính trò vieân, ñieän baùo vieân, ñìeän thoaïi vieân... 3. Nhoùm ba goàm nhöõng töø ñöôïc caáu taïo theo moâ hình (3): (tính töø) + vieân. Ví duï: chuyeân vieân... Nhöõng töø thuoäc nhoùm moät, trong ña soá tröôøng hôïp, coù theå boû yeáu toá vieân ôû cuoái vaø thay baèng yeáu toá oângöôøi ôû ñaàu maø nghóa vaãn khoâng ñoåi. Ví duï phaùt ngoân vieân - ngöôøi phaùt ngoân, höôùng daãn vieân - ngöôøi höôùng daãn, coäng taùc vieân - ngöôøi coäng taùc, hoïc vieân - ngöôøi hoïc... (ÔÛ ñaây chuùng toâi khoâng baøn ñeán vaán ñeà oângöôøi phaùt ngoân, oângöôøi coäng taùc... coù phaûi laø caùc danh töø hay khoâng). Nhöõng töø thuoäc nhoùm hai khoâng coù tính chaát ñoù. Chuùng ta khoâng ñöôïc hieåu chính trò vieân laø ngöôøi chính trò, kyõ thuaät vieân laø ngöôøi kyõ thuaät... Do ñoù, ñuùng nhö linh muïc Ngoâ Phuùc Haäu ñaõ vieát, eáu hieåu giaùo lyù vieân laø ngöôøi giaùo lyù thì chaúng coù nghóa gì (baøi ñaõ daãn). Nhöõng danh töø chæ chöùc vuï, ngheà nghieäp ñöôïc caáu taïo theo moâ hình (2b) coù neùt nghóa chung laø: chæ moät ngöôøi laøm vieäc vaø / hoaëc phuï traùch, coù traùch nhieäm... trong / veà laõnh vöïc maø yeáu toá y ñöùng tröôùc oâvieânoï bieåu thò. Ví duï: kyõ thuaät vieân laø ngöôøi phuï traùch veà kyõ thuaät, chính trò vieân laø ngöôøi phuï traùch veà coâng taùc chính trò (trong quaân ñoäi)... Caùc töø naøy khoâng coù nghóa laø oângöôøi hoïc...ï: khoâng ai hieåu kyõ thuaät vieân laø ngöôøi hoïc kyõ thuaät, chính trò vieân laø ngöôøi hoïc chính trò... Cuõng töông töï nhö vaäy ñoái vôùi caùc töø ñieän thoaïi vieân, ñieän tín vieân... Vì theá chuùng ta khoâng coù lyù do gì ñeå hieåu giaùo lyù vieân laø ngöôøi hoïc giaùo lyù caû. Theo caùch hieåu thoâng thöôøng hieän nay, chính trò vieân laø caùn boäAÊ phuï traùch coâng taùc chính trò, kyõ thuaät vieân laø caùn boä phuï traùch coâng taùc kyõ thuaät trong moät toå chöùc naøo ñoù, ñieän baùo vieân laø nhaân vieân laøm ñieän baùo, ñieän thoaïi vieân laø nhaân vieân laøm vieäc ôû toång ñaøi ñieän thoaïi... (xem Töø ñieån tieáng Vieät 1994 - giaùo sö Hoaøng Pheâ chuû bieân - Haø Noäi: Trung taâm Töø ñieån Hoïc vaø Nxb Giaùo Duïc, 1994). Cuõng vaäy, hieåu giaùo lyù vieân laø caùn boä laøm coâng taùc giaùo lyù trong xöù ñaïo laø caùch hieåu heát söùc bình thöôøng. Trong thöïc teá hieän nay, laøm coâng taùc giaùo lyù trong xöù ñaïo laø laøm coâng taùc daïy giaùo lyù trong xöù ñaïo. Caùch hieåu giaùo lyù vieân laø caùn boä laøm coâng taùc daïy giaùo lyù trong xöù ñaïo (hay hieåu noâm na laø ngöôøi daïy giaùo lyù) do ñoù, laø caùch hieåu raát hôïp lyù. Roõ raøng vieäc saùng cheá töø giaùo lyù vieân khoâng heà coù tính chaát tuøy tieän, maø traùi laïi, ñaõ tuaân theo moät caùch nghieâm tuùc nhöõng qui taéc caáu taïo danh töø trong tieáng Vieät hieän nay. Chính caùch hieåu giaùo lyù vieân laø ngöôøi hoïc giaùo lyù môùi coù tính chaát tuøy tieän.                                                   Nguyeãn Ngoïc Huyønh

 Caùi Raén, ... 22.11.1994

  Hoâm nay mình thaûo laù thö ngoû gôûi Nguyeãn Ngoïc Huyønh ñeå laøm saùng toû theâm veà töø Giaùo lyù vieân. Ñaây laø yeâu caàu cuûa Tö Vinh.

THÖ GÖÛI ANH (*) NGUYEÃN NGOÏC HUYØNH

Anh Huyønh meán,

Toâi ñaõ ñoïc baøi Giaùo lyù vieân laø ngöôøi hoïc giaùo lyùï cuûa Anh ñaêng treân CGvDT soá 982. Toâi möøng quaù, vì ñaõ coù theâm moät ngöôøi tham gia vaøo coâng vieäc ñi tìm ngoân ngöõ cho nhaø ñaïo. Phaûi coù tranh luaän nhö theá thì vaán ñeà môùi saùng ra ñöôïc. Caùm ôn Anh ñaõ coù coâng nghieân cöùu vieát moät baøi coù giaù trò khoa hoïc (nhaän xeùt cuûa moät linh muïc baïn cuûa toâi) giuùp toâi coù theâm kieán thöùc veà vaán ñeà ngoân ngöõ.

  Döôùi ñaây laø nhöõng maåu taâm tö cuûa toâi, xin ñöôïc gôûi tôùi Anh, maø töø hoâm nay toâi coi nhö moät ngöôøi baïn. 1. Chuùng ta ñang coù vaø ñang söû duïng töø giaûng vieân giaùo lyù vaø hoïc vieân giaùo lyù. Töï noù ñaõ coù nghóa laø ngöôøi daïy giaùo lyù vaø hoïc giaùo lyù. Boãng döng xuaát hieän töø giaùo lyù vieân. Toâi nghó raèng coù ai ñoù ñaõ ruùt ngaén töø giaûng vieân giaùo lyù thaønh giaùo lyù vieân cho goïn. Ñoù cuõng laø caùch taïo töø ngöõ thoâng thöôøng. Vaøo thôøi khaùng chieán 9 naêm ngöôøi ta ñaõ ñoåi töø UÛy ban Khaùng chieán Haønh chính thaønh UÛy ban Haønh Khaùng. Töø Haønh Khaùng chaúng coù nghóa gì, nhöng caáp treân baûo raèng: noù laø UÛy ban Khaùng chieán Haønh chính ñaáy. Ngaøy nay ngöôøi ta cuõng ñaõ ñoåi töø Khoái Vaên hoùa Xaõ hoäi thaønh Khoái Vaên Xaõ. Töø vaên xaõ, töï noù coù nghóa laø nhoùm laøm vaên cuõng nhö thi xaõ laø nhoùm laøm thô (Caâu thô thi xaõ, con thuyeàn Ngheä An), nhöng caáp treân baûo raèng: noù laø vaên hoùa xaõ hoäi ñaáy. Nhö vaäy laø caáp treân ñaõ taïo ra moät töø ngöõ vaø gaùn cho noù moät noäi dung khoâng hôïp lyù, nhöng laïi hôïp phaùp. Trong tröôøng hôïp naøy ngoân ngöõ laø moät quy öôùc. Coøn töø giaùo lyù vieân, neáu ñöôïc ruùt ngaén theo nguyeân taéc vöøa keå, thì töï noù coù theå hieåu theo hai nghóa: giaûng vieân giaùo lyù, hoaëc hoïc vieân giaùo lyù. Phaûi chi coù beà treân baûo raèng: giaùo lyù vieân laø giaûng vieân giaùo lyù ñaáy, thì khoûi thaéc maéc laøm chi. 2. Nhöng nhö Anh cho bieát: töø giaùo lyù vieân khoâng ñöôïc caáu taïo theo caùch ruùt goïn, maø ñöôïc caáu taïo theo moâ hình danh töø + vieân ñeå chæ chöùc vuï, ngheà nghieäp. Do ñoù giaùo lyù vieân coù nghóa laø ngöôøi chuyeân traùch veà giaùo lyù, cuõng nhö chính trò vieân laø ngöôøi chòu traùch nhieäm veà quan ñieåm chính trò trong moät ñôn vò quaân ñoäi. Toâi ñoàng yù vôùi Anh nhö theá. Nhöng toâi laïi khoâng ñoàng yù vôùi Anh raèng: oâTrong thöïc teá hieän nay, laøm coâng taùc giaùo lyù trong xöù ñaïo laø laøm coâng taùc daïy giaùo lyù trong xöù ñaïo. Caùch hieåu giaùo lyù vieân laø caùn boä laøm coâng taùc daïy giaùo lyù trong xöù ñaïo... laø raát hôïp lyù Ñieàu anh cho laø hôïp lyù vaø heát söùc bình thöôøng, thì toâi laïi cho laø chöa hôïp lyù vaø chöa bình thöôøng.

  Ñaây laø yù nghó cuûa toâi. Töø giaùo lyù vieân coù theå hieåu nhieàu nghóa khaùc nhau. Noùi caùch khaùc noù coù moät noäi dung raát roäng. 1. Neáu hieåu giaùo lyù vieân laø ngöôøi chòu traùch nhieäm veà noäi dung vaø sinh hoaït giaùo lyù trong hoï ñaïo, cuõng nhö chính trò vieân laø ngöôøi chòu traùch nhieäm veà quan ñieåm chính trò trong moät ñôn vò quaân ñoäi, thì giaùo lyù vieân chính laø cha xöù. Cha xöù coù nhieäm vuï giöõ gìn söï trong saùng cuûa ñöùc tin, coù nhieäm vuï toå chöùc ñeå moïi ngöôøi tín höõu ñöôïc hoïc giaùo lyù, coù nhieäm vuï tuyeån choïn giaûng vieân giaùo lyù, huaán luyeän hoï, hoaëc cho hoï ñi hoïc sö phaïm, coù nhieäm vuï ñoân ñoác, kieåm ñieåm vaø khích leä caùc giaûng vieân giaùo lyù. 2. Neáu hieåu giaùo lyù vieân laø ngöôøi coù khaû naêng chuyeân moân veà giaùo lyù vaø sö phaïm giaùo lyù, thì ngöôøi aáy laø ngöôøi ñöôïc cha xöù trao traùch nhieäm toå chöùc caùc lôùp giaùo lyù trong hoï ñaïo. Ngöôøi chuyeân traùch aáy coù theå laø cha phoù, tu só hoaëc moät ngöôøi tín höõu naøo ñoù trong hoï ñaïo. 3. Giaùo lyù vieân cuõng laø nhöõng ngöôøi daïy giaùo lyù trong hoï ñaïo. Hoï laø ngöôøi coäng taùc vieân cuûa cha xöù, cuøng chia seû traùch nhieäm cuûa moät giaùo lyù vieân vôùi cha xöù. Hoï laø giaùo lyù vieân hieåu theo nghóa roäng nhaát. Cuõng nhö cha xöù laø giaùo lyù vieân hieåu theo nghóa heïp nhaát: Khi moät töø coù ba noäi dung, maø chæ hieåu veà moät trong ba noäi dung thoâi, thì phaûi coù söï nhaát trí chung vaø roäng raõi. Hoaëc giaû phaûi coù moät chæ thò cuûa moät caáp coù thaåm quyeàn naøo ñoù. 4. Neáu moät ngaøy naøo ñoù nhöõng töø quen thuoäc vaø raát roõ nghóa nhö giaùo sö Thaùnh Kinh, giaùo sö Thaàn hoïc... ñöôïc ñoåi thaønh Thaùnh Kinh vieân, Thaàn hoïc vieân thì sao? Ngöôøi saùng cheá nhöõng töø ngöõ aáy cuõng seõ lyù luaän raèng: Nhöõng töø ngöõ môùi naøy ñöôïc caáu taïo ñuùng quy taéc ngöõ phaùp: moät danh töø + vieân; danh töø tröôùc oâvieânoï bieåu thò ngheà nghieäp, khaû naêng chuyeân moân. Thaùnh Kinh vieân luùc ñoù seõ coù nghóa laø ngöôøi daïy Thaùnh Kinh, giaùo sö Thaùnh Kinh. Cuõng ñöôïc thoâi, mieãn laø noù ñöôïc quaûng ñaïi quaàn chuùng chaáp nhaän. 5. Chuyeän ñaõ roài, nhöng toâi öôùc mong raèng phaûi chi ngöôøi ta cöù duøng töø giaûng vieân giaùo lyù maø khoâng ñoåi thaønh giaùo lyù vieân. Töø giaûng vieân giaùo lyù, töï noù ñaõ noùi heát caùi noäi dung laø ngöôøi daïy giaùo lyù roài. Coøn töø giaùo lyù vieân phaûi ñöôïc lyù luaän laø ngöôøi chuyeân traùch veà giaùo lyù trong hoï ñaïo, roài phaûi lyù luaän theâm raèng ngöôøi caùn boä chuyeân traùch giaùo lyù vieân trong hoï ñaïo chính laø ngöôøi daïy giaùo lyù vaäy. Sau hai laàn lyù luaän nhö theá keát quaû vaãn laø caùi voû vaø caùi ruoät khoâng khít vôùi nhau: Töø giaùo lyù vieân laø caùi voû thì quaù roäng, maø caùi ruoät laø ngöôøi daïy giaùo lyù thì chieám chöa heát moät phaàn ba dung tích cuûa caùi voû.

  Anh Huyønh meán, Ñoù laø vaøi yù kieán thoâ thieån goùp theâm vaøo cuoäc baøn luaän. Mong anh coù theâm yù kieán khaùc nöõa, ñeå yù kieán trao ñoåi ñöôïc theâm phong phuù.
                                                       Caùi Raén ngaøy 22.11.1994

  (*) Xin ñöôïc taïm xöng hoâ vôùi Nguyeãn Ngoïc Huyønh laø Anh vì chöa ñöôïc bieát N.N.H. laø oâng hay baø, anh hay chò.