Nhaät Kyù Truyeàn Giaùo

      Nhaø thôø

   Caùi Raén, ngaøy 25.10.1995

 Hoâm nay mình ñoïc moät hôi heát cuoán Ví duï ta yeâu nhau cuûa Ñoaøn Thaïch Bieàn. Taùc giaû coù nhaéc ñeán moät ngoâi thaùnh ñöôøng, ngoâi thaùnh ñöôøng tieàu tuïy cuûa ngöôøi di cö 54. Mình söïc nhôù ñeán moät ngoâi thaùnh ñöôøng khaùc ñöôïc moâ taû do Ma Vaên Khaùng trong cuoán Ñaùm cöôùi khoâng coù giaáy hoân thuù Hai nhaø thôø y heät nhau: tieàu tuïy, raùch naùt. Hai lôùp tín ñoà gioáng heät nhau: nheách nhaùc, u buoàn. Ñöùng tröôùc hai ngoâi thaùnh ñöôøng raùch naùt vôùi nhöõng tín ñoà nheách nhaùc, caû hai taùc giaû ñeàu nghó raèng toân giaùo phaùt xuaát töø nhöõng con ngöôøi cuøng khoán, nhaø thôø laø choã ñeå tín ñoà ñeán oâaên maøy loäc thaùnhoï (sic). Ngay caùi boä ñoà raùch cuûa tín ñoà vaø caùi thaùi ñoä van xin cuûa hoï ñaõ laø aên maøy roài. Mình buoàn vì toân giaùo bò ñaùnh giaù thaáp nhö theá. Nhöng bieát laøm sao ñöôïc, vì ngoâi thaùnh ñöôøng, tín hieäu cuûa toân giaùo ñaõ khoâng noùi leân ñöôïc yù nghóa cao quyù cuûa toân giaùo. Noù tieàu tuïy quaù. Noù raùch röôùi quaù. Naêm 1989 mình ñi thaêm moät soá hoï ñaïo. Coù moät hoï ñaïo kia, ngoâi thaùnh ñöôøng nhoû xíu, coät moác theách, saùu chaân ñeøn treân baøn thôø ñeàu troùc sôn loang loå. Vaøi caønh hoa hueä heùo xoâng muøi hoâi thoái. Töôïng caùc thaùnh ñöôïc sôn pheát vuïng veà: moâi ñoû loøm vaø teøm lem... Mình nghó thaàm, neáu mình chöa coù ñöùc tin, mình seõ khoâng bao giôø theo caùi ñaïo cuûa nhaø thôø naøy.

  Caùi Raén, ngaøy 16.11.1995

 Saùng nay mình ñi döï leã Khôûi coâng xaây caát nhaø thôø Khaùnh Höng. Ba chieác voû laõi toác haønh ñeà-pa töø beán nhaø thôø Baûo Loäc, Caø Mau. Voû laõi gaén maùy xe hôi, lao veà phía tröôùc, xeù toaïc doøng nöôùc trong xanh, ngoå ngaùo nhö boïn du coân xaâm phaïm vuøng thaùnh ñòa, chæ trong voøng 150 phuùt chuùng ngoán heát moät loä trình daøi gaàn 50 caây soá. Khaùnh Höng ñaây roài! Hình aûnh ñaàu tieân laø hai oâng truøm ñoàng phuïc ñeïp nhö hai chaøng trai tieáp vieân cuûa moät khaùch saïn nhieàu sao. Keá ñeán laø hai haøng raøo danh döï. Trai gaùi Khaùnh Höng hoâm nay loät xaùc thaønh baày böôùm nhôûn nhô. Ñaàu ñeïp, aùo ñeïp, quaàn ñeïp... nhöng chaân ngaäp trong sình. Traän möa quaùi aùc hoâm qua ñaõ bieán khu vöïc nhaø thôø thaønh baõi sình. Ngöôøi ta ñoå haøng traêm bao traáu leân sình, nhöng vaãn khoâng cöùu vôùt ñöôïc nhöõng ñoâi giaày cöôøm loùng laùnh. Ngöôøi ñeïp Saøi Goøn laéc ñaàu thaát voïng. Thaùnh leã baét ñaàu. Caùc linh muïc ñoàng teá xeáp haøng tieán vaøo cung thaùnh. Khoâng vò naøo chaáp tay. Khoâng vò naøo nhìn veà phía tröôùc. Moät tay veùn aùo. Moät tay giöõ theá caân baèng. Ñoâi chaân caån troïng doø tìm maûnh vaùn nhoû chìm ngaäp döôùi sình... Nhaø thôø môùi chæ laø caùi laùn döïng taïm leân treân baõi sình laáy choã laøm leã cho coù hình thöùc. Vieân ñaù ñaàu tieân cuõng ñöôïc ñaët treân moät moâ ñaát nhaõo nhö sình. Leã oâKhôûi coâng xaây caát nhaø thôø Khaùnh Höngoï chæ coù theá. Sình, sình vaø sình... Noù khôûi coâng nhö theá ñoù. Khoâng bieát roài noù seõ keát thuùc ra sao?

  Caùi Raén, ngaøy 3.12.1995

Trong böõa côm toái mình hoûi baø phöôùc:

- Taïi sao hoâm nay baøn thôø khoâng coù boâng?

- Hoâm nay baét ñaàu muøa Voïng roài.

- ÖØ nhæ. Nhöng thoâi! Haõy phaù caùi luaät aáy ñi. Nhaø thôø mình ñaõ quaù tieàu tuïy roài. Ñeå cho noù tieàu tuïy hôn nöõa laø xuùc phaïm ñeán söï thaùnh thieâng.

  Ngaøy veà phuïc vuï hoï ñaïo Caùi Raén mình coù caûm nghó nhaø thôø naøy chæ laø caùi chuoàng thôø. Maùi laù, vaùch laù, song cöûa soå laøm baèng caây roùng... gioáng heät caùi chuoàng traâu. Nhöng coù moät ñìeàu raát laï laø mình vaãn daâng leã ôû ñaây moät caùch soát saéng. Nhaø thôø ngheøo naøn, nhöng khoâng beä raïc. Baø phöôùc lau chuøi töøng cuïc gaïch taøu. Baøn thôø luùc naøo cuõng coù boâng, boâng töôi trong vöôøn do caùc baø phöôùc vaø hoïc troø chaêm chuùt töôùi moãi ngaøy nôi vuøng ñaát khan hieám nöôùc ngoït naøy. Ñoùi cho saïch, raùch cho thôm laø theá.

  Mình chöa heà xaáu hoå veà caùi chuoàng thôø naøy. Nhöng mình vaãn mô öôùc coù ñöôïc moät ngoâi nhaø thôø khang trang maø khoâng loäng laãy, giaûn dò chöù khoâng caàu kyø. Ngöôøi ñaïo ñeán ñaây seõ thaáy aám loøng. Ngöôøi ngoaïi ñeán ñaây seõ khoâng thaát voïng.

  Sôn Taây, ... 1990

Saùng nay mình theo phaùi ñoaøn linh muïc Minh Haûi ñi tham quan nhaø thôø Phaùt Dieäm, moät coâng trình vaên hoùa cuûa quoác gia. Ngöôøi ta giôùi thieäu thaät nhieàu veà coâng trình xaây caát: + Moät trieäu caây tre laøm cöø. + Haøng vaïn giaùo daân laøm coâng taùc moät luùc. + Taûng ñaù loùt phöông ñình naëng 20 taán ñöôïc laáy töø Thanh Hoùa. + Linh muïc Traàn Luïc laø thieân taøi kieán truùc, laø coâng trình sö, laø nhaø toå chöùc. Haøng chuïc caâu hoûi: laøm theá naøo ñeå huy ñoäng ñöôïc nhieàu nhaân löïc nhö theá? Laøm theá naøo ñeå ñöa ñöôïc nhöõng taûng ñaù lôùn nhö theá töø Thanh Hoùa veà Phaùt Dieäm? Laøm theá naøo ñeå ñöa ñöôïc nhöõng taûng ñaù lôùn leân cao nhö theá?... Mình laáy tay rôø leân töøng caây coät goã lim, töøng phieán ñaù caåm thaïch, töøng neùt khaéc treân ñaù treân goã... Choã naøo mình cuõng thaáy khaû naêng tuyeät vôøi cuûa cuï Saùu. Phaùt Dieäm laø cuï Saùu. Cuï Saùu laø Phaùt Dieäm. Khaùch du lòch ñeán ñaây chaéc cuõng chæ thaáy cuï Saùu vaø cuï Saùu. Mình nghó ñeán nhöõng coâng trình vaên hoùa khaùc nhö nhaø thôø thaùnh Pheâroâ ôû Roâma. Khaùch du lòch ñeán ñoù ñeå laøm gì, neáu khoâng phaûi laø ñeå chieâm ngaém taøi ngheä cuûa nhöõng ngheä só thöôïng thaëng côõ Michel Ange, Raphael...? Mình töï hoûi: Ngöôøi ta coù neân ñaàu tö nhaân löïc, vaät löïc vaø taøi löïc lôùn lao nhö theá ñeå roài chæ ñaït ñöôïc moät muïc tieâu nhö theá nöõa khoâng? Nhaø thôø ñöôïc xaây caát ñeå toân vinh Chuùa hay laø ñeå ngheä só göûi gaém söï nghieäp cuûa mình?

  Saøi Goøn, ngaøy 14.11.1995