Nhaät Kyù Truyeàn Giaùo

  
       Hoäi nhaäp vaên hoùa

   Hieàn Quan, ...10.1989
   Saùng nay mình coù dòp noùi chuyeän vôùi oâng Laâm Thöù, Phoù Giaùm ñoác sôû CA Vónh Phuù. Chuyeän lan man, chuyeän doâng daøi, nhöng chuû ñieåm vaãn laø Hoäi nhaäp vaên hoùa, Ñoàng Haønh vôùi Daân Toäc. OÂng Laâm Thöù khoâng ñöôïc haøi loøng khi thaáy thö chung cuûa HÑGM/VN naêm 1980 chöa ñöôïc thöïc hieän ôû ñaây. Nhìn veà quaù khöù, oâng muoán phieàn traùch Giaùo hoäi Coâng giaùo, moät Giaùo hoäi maø oâng cho laø taây quaù: nhaø thôø taây, chuoâng taây, aùo leã taây, nghi thöùc taây.
  - OÂng aï, ngoaøi naøy caùc cuï vaãn chöa chòu ñoàng haønh vôùi daân toäc, vaãn chöa daùm ñoát nhang trong nhaø thôø, vaãn chöa cho giaùo daân aên ñoà cuùng ñaâu...
   - Toâi ñi ñöôïc vaøi nôi vaø thaáy coù thay ñoåi nhieàu. Ví duï: ôû queâ toâi coù ñoát nhang roài.
  - Taïi oâng veà ñaáy... nhöng maø coøn nhieàu caùi vaãn taây laém.
- Xin oâng thoâng caûm vôùi Giaùo hoäi chuùng toâi. Thöïc ra coù nhieàu caùi ñaõ ñöôïc quoác teá hoùa roài, daân toäc naøo cuõng söû duïng ñöôïc. Toâi xin ñôn cöû moät ví duï: oâng vaø toâi ñeàu oâtaây hoùaoï töø ñaàu ñeán chaân. + OÂng vaø toâi ñeàu ñeå toùc ngaén theo kieåu taây phöông. Vaøo thôøi Phan Chu Trinh, giôùi treû vaän ñoäng daân ta boû buùi toù, ñeå toùc ngaén theo taây phöông. + OÂng vaø toâi ñeàu maëc aùo sômi. Sômi bôûi tieáng Phaùp laø Sômidô ñaáy oâng aï. + OÂng vaø toâi ñeàu maëc quaàn taây. Ngoaøi Baéc mình goïi laø quaàn fraêng. Fraêngxô laø nöôùc Phaùp ñaáy. + OÂng vaø toâi ñeàu ñi xaêngñan. Xaêngñan bôûi tieáng Phaùp laø xaêngñalô ñaáy oâng aï. Chuùng ta taây hoùa ôû caùi voû beân ngoaøi, duø laø töø ñaàu ñeán chaân thaät, nhöng oâng vaø toâi vaãn laø ngöôøi Vieät Nam traêm phaàn traêm. Linh muïc chuùng toâi coù maëc aùo leã taây, saém chuoâng taây, xoâng höông nhö taây..., thì chuùng toâi cuõng vaãn laø ngöôøi Coâng giaùo Vieät Nam thoâi... vaø trong caùch thöùc ñoù chuùng toâi vaãn khoâng xa rôøi toå quoác vaø daân toäc cuûa mình.
OÂng Laâm Thöù gaät guø toû veû thoâng caûm.
  Noùi vaäy cho xuoâi chuyeän thoâi, chöù thaät ra mình cuõng vaãn coøn baên khoaên chöa bieát phaûi hoäi nhaäp vaên hoùa theá naøo, vì vaên hoùa Vieät Nam laø gì thì mình cuõng vaãn chöa thaáu suoát ñöôïc. Thaày Traàn Thaùi Hieäp (Linh muïc Ñaminh Traàn Thaùi Hieäp, coá Giaùm ñoác chuûng vieän Thaùnh Giuse) ñaõ phaûi thuù nhaän raèng: Vaên hoùa cuûa moãi daân toäc laø moät caùi gì cöù baøng baïc, cöù aån hieän khoù maø ñònh hình noù ñöôïc. Noù coù ñaáy, nhöng noù daøi roäng bao nhieâu, hình thuø theá naøo, thì khoù maø bieát. Noù gioáng nhö cuû haønh. Cuû haønh ñöôïc keát thaønh bôûi nhieàu lôùp voû (taïm goïi laø theá). Boùc ñi moät lôùp, cuû haønh vaãn khoâng thay baûn chaát. Boùc boû theâm moät lôùp nöõa, roài moät lôùp nöõa... thì noù vaãn laø cuû haønh. Vaên hoùa cuõng vaäy. Chính vì theá coù luùc mình hoaûng hoàn töôûng raèng mình ñaõ vong baûn roài, chæ vì thaáy mình maëc nhö taây, ñi giaày taây, ôû nhaø taây, ñi caàu taây... Nhìn kyõ laïi môùi thaáy mình vaãn laø Vieät Nam.ï Caùm ôn thaày Traàn Thaùi Hieäp, vì chính thaày ñaõ cho con caùi kieán thöùc naøy.

   Saøi Goøn, ngaøy ... 5.1994
 Mình thô thaån ñeám böôùc treân ñöôøng X. Boãng thaáy moät ngoâi nhaø nguyeän xinh xinh naèm ngay beân væa heø. Mình vaøo vieáng Chuùa moät laùt. Mình ñaõ bieát ngoâi nhaø nguyeän naøy töø hôn ba möôi naêm veà tröôùc. Kieán truùc kieåu taây, nhöng ñôn sô, saùng suûa, khang trang vaø ru hoàn. Baây giôø coù thay ñoåi moät chuùt. Giaûng ñaøi coù khaéc chöõ oângoânoï ( Lôøi, baèng chöõ Haùn). Treân baøn thôø vaãn coù tam caáp nhö kieåu xöa, nhöng nhaø taïm ñöôïc thieát keá theo kieåu ñoâng phöông. Ñöôøng neùt, maøu saéc vaø theå khoái raát hoaøn chænh ñeán möùc ñoä mình caûm thaáy thoaûi maùi lieàn. Phaûi chaêng ñaây laø hoäi nhaäp vaên hoùa, laø trôû veà vôùi daân toäc? Hoäi nhaäp vaên hoùa ñöôïc thoâng ñieäp Söù Vuï Ñaáng Cöùu Ñoä ñaùnh giaù raát cao vaø goïi laø oâvaán ñeà khaån tröôngoï (SVÑCÑ 52). Hoäi nhaäp vaên hoùa ñang thoâi thuùc moïi ngöôøi vaø ñang ñöôïc theå hieän trong thaùnh nhaïc, hoäi hoïa toân giaùo, nghi thöùc phuïng vuï, kieán truùc thaùnh ñöôøng... Möøng quaù! Mình giaõ töø nguyeän ñöôøng vaø tieáp tuïc ñeám böôùc treân væa heø. Nieàm vui cuûa nguyeän ñöôøng khoâng coøn nöõa. Böùt röùt quaù chöøng! Roõ raøng caùi nhaø taïm hoài naõy gioáng heät caùi coång tam moân... Ñình, chuøa, cung ñieän ngaøy xöa ñeàu coù coång tam moân. Coång coù ba cöûa. Cöûa lôùn ôû giöõa chæ môû khi coù röôùc kieäu, hoaëc coù nhaân vaät lôùn ñi qua, thöôøng thì ñoùng im æm. Thieän nam tín nöõ thì ra vaøo qua hai coång phuï: nam beân taû, nöõ beân höõu. Qua coång tam moân roài thì tôùi tieàn saûnh; sau tieàn saûnh laø chính ñieän; sau chính ñieän laø haäu cung. Chính ñieän laø nôi quan troïng nhaát. Nhaân vaät quan troïng ngoài ôû ñaây. Söï vieäc quan troïng dieãn ra ôû ñaây. Thaàn thaùnh ngöï ôû ñaây. Coång chæ laø nôi qua laïi. Neáu coù ai döøng chaân ôû coång tam moân thì ngöôøi aáy nhaát ñònh phaûi laø ngöôøi lính gaùc, hoaëc ngöôøi haønh khaát. Neáu nhaø taïm laø nôi Chuùa ngöï maø ñöôïc thieát keá theo hình coång tam moân, thì hoùa ra coång tam moân laø nôi döøng chaân cuûa chuù lính gaùc, cuûa ngöôøi haønh khaát vaø cuûa... Ñöùc Gieâsu Thaùnh Theå nöõa! Nhaø nguyeän aáy ôi, ñöøng ñeå Chuùa ngöï ôû coång tam moân nöõa! Toäi nghieäp! Chöõ oângoânoï (baèng Haùn töï) khaéc ôû giaûng ñaøi cuõng laøm mình thaéc maéc. Ñoù laø vaên hoùa cuûa daân toäc? Ñuùng theá. Daân toäc ta ñaõ söû duïng chöõ Haùn gaàn heát doøng lòch söû. Thi só laøm thô baèng chöõ Haùn. Vaên thö cuûa Nhaø Nöôùc ñöôïc vieát baèng chöõ Haùn. Vaên töï baùn ruoäng, baùn traâu trong daân gian cuõng ñöôïc thaûo baèng chöõ Haùn. Tuy nöôùc ta coù chöõ Noâm töø laâu laém (Töø baøi vaên Teá Caù Saáu cuûa Haøn Thuyeân, theá kyû 13), nhöng noâm na laø cha maùch queù. Chöõ Haùn môùi laø chöõ cuûa vaên hoïc. Nhìn thaáy chöõ oângoânoï (baèng Haùn töï) treân giaûng ñaøi mình khoâng caûm thaáy ñoù laø nôi coâng boá lôøi Chuùa, maø ngaäm nguøi nghó ñeán ngaøn naêm noâ leä giaëc Taøu.

   Nha Trang,... 11.1974
  Hoâm nay ñaïi hoäi trao ñoåi veà hoäi nhaäp vaên hoùa. Ai naáy ñeàu muoán coù moät nghi thöùc phuïng vuï mang saéc thaùi Vieät Nam. Ñöùc cha Nguyeãn Vaên Thuaän coù moät nhaän xeùt buoàn veà nghi thöùc phuïng vuï ñang ñöôïc thöû nghieäm vaø ñaõ ñöôïc trình baøy treân baùo Phuïng Vuï. Ngaøi noùi: Chuû teá maëc aùo thuïng, ñoäi muõ caùnh chuoàn vaø phuû phuïc tröôùc baøn thôø thì ñöôïc roài; coøn thaày phoù teá maø maëc aùo daøi ñen, thaét löng ñoû thì... khoâi haøi quaù. Ñoù laø y phuïc cuûa thaèng lính leä. Lính leä trong dinh caùc quan ngaøy xöa laø daân ñieáu ñoùm... Phaûi nghieân cöùu cho thaät saâu môùi ñöôïc. Phaûi coù yù kieán cuûa caùc chuyeân gia môùi ñöôïc. Trôû veà vôùi vaên hoùa daân toäc maø thieáu nghieân cöùu saâu saéc thì...ï. Ñöùc cha Nha Trang boû löûng ôû chöõ thì. Mình beøn ñieàn ngay vaøo choã troáng aáy cho ñaày ñuû yù nghóa thì laø nhaäp nhaèng vaên hoùa.