Nhaät Kyù Truyeàn Giaùo

 Hieän dieän vaø loan baùo

  Caø Mau, ngaøy...
Hoâm nay mình môùi ngoán xong cuoán Hoài kyù cuûa Nguyeãn Hieán Leâ. Taùc giaû Nguyeãn Hieán Leâ, dòch giaû Nguyeãn Hieán Leâ, nhaø xuaát baûn Nguyeãn Hieán Leâ ñaõ ghi saâu vaøo kyù öùc cuûa mình töø nhöõng thaäp nieân naêm möôi vaø saùu möôi. OÂng khoâng phaûi laø trí thöùc khoa baûng, nhöng ñaõ ñöôïc toân vinh laø hoïc giaû lôùn. OÂng ñaõ ñoïc treân hai ngaøn cuoán saùch cuûa vaên hoùa ñoâng, taây, kim, coå. OÂng ñaõ saùng taùc vaø dòch thuaät treân hai traêm cuoán maø haàu heát thuoäc loaïi oâSaùch hoïc laøm ngöôøioï. Mình kính troïng oâng nhö baäc thaày. Mình ngoán cuoán hoài kyù cuûa oâng moät caùch say meâ. Nhöng vöøa ñoïc xong, mình caûm thaáy coù caùi gì khoâng ñöôïc vui. Khoâng vui, vì oâng ñaõ noùi heát lôøi, nhöng nhaø xuaát baûn laïi cho bieát laø chöa in heát lôøi. Caøng khoâng vui hôn nöõa, vì moät hoïc giaû coù treân taùm möôi tuoåi ñôøi maø chæ coù boán kyû nieäm veà ñaïo coâng giaùo. Taát caû boán kyû nieäm ñeàu khoâng ñeïp. Kyû nieäm moät. Hoài coøn laø hoïc troø tröôøng Yeân Phuï (Haø Noäi), laâu laâu oâng laïi keùo beø keùo caùnh choaûng nhau vôùi treû con xoùm ñaïo, maø oâng goïi laø boïn con nhaø giaøu. Kyû nieäm hai. Khi oâng vaøo sinh soáng ôû Saøi Goøn, oâng ñem con ñeán göûi hoïc trong tröôøng baø phöôùc ôû Taân Ñònh. OÂng than phieàn raèng tröôøng baø phöôùc chæ daïy con oâng hoïc vaên hoùa Taây maø queân vaên hoùa ta. Kyû nieäm ba. OÂng ñaõ soaïn vaø xuaát baûn moät boä lòch söû theá giôùi. OÂng ghi laïi nhöõng trang söû ñen cuûa Giaùo hoäi thôøi Trung coå, trong ñoù coù nhöõng vò giaùo hoaøng sa ñoïa. Vì theá oâng ñaõ nhaän ñöôïc moät laù thö haêm doïa vaø oâng cho bieát taùc giaû cuûa laù thö aáy laø moät tín ñoà coâng giaùo. Kyû nieäm boán. Khi oâng xin Boä Thoâng tin Vaên hoùa cho pheùp xuaát baûn moät cuoán saùch noùi veà thuyeát tieán hoùa cuûa loaøi ngöôøi, thì oâng gaëp khoù khaên. Moät nhaân vieân cuûa Boä ñeán taâm söï vôùi oâng hai ñieàu: - Moät linh muïc coù uy tín ôû Hueá ñaõ vieát thö yeâu caàu Boä ñöøng caáp giaáy pheùp xuaát baûn cho cuoán saùch ñoù. - Boä seõ caáp giaáy pheùp, vì thaáy khoâng coù lyù do gì ñeå caám xuaát baûn moät cuoán saùch nhö theá. Mình thieån nghó: - Treû con ñaùnh nhau laø chuyeän thöôøng. Treû con löông giaùo ñaùnh nhau cuõng taïm cho laø chuyeän thöôøng, vì ñoù laø chuyeän treû con. - Moät tröôøng doøng taïi Vieät Nam maø chæ daïy vaên hoùa Taây thì caàn pheâ phaùn moät caùch caån thaän hôn. Phoå bieán vaên hoùa Taây cho daân toäc ta laø moät coâng taùc vaên hoùa, laø laøm phong phuù cho vaên hoùa cuûa ta. Chính oâng Nguyeãn Hieán Leâ ñöôïc toân vinh laø moät hoïc giaû, vì oâng ñaõ thaâu gom ñöôïc nhieàu neàn vaên hoùa: ñoâng, taây, kim, coå. Nhöng quaû thaät, moät tröôøng tö thuïc coâng giaùo Vieät Nam maø khoâng xaây döïng, giaùo duïc treân neàn vaên hoùa Vieät Nam thì laø moät thieáu soùt. Cuõng nhö moät ngöôøi Vieät Nam noùi gioûi ngoaïi ngöõ, maø khoâng noùi gioûi tieáng meï ñeû thì chöa ñaùng haõnh dieän. - Moät soá giaùo hoaøng thôøi Trung coå ñaõ sa ñoïa. Ñoù laø söï thaät maø chính söû gia coâng giaùo khoâng boû qua khi vieát söû. Khieâm toán nhìn nhaän söï kieän ñoù ñeå saùm hoái vaø canh taân thì toát hôn laø haêm doïa ñeå bòt mieäng söû gia. - Thuyeát tieán hoùa oângöôøi bôûi khæoï laø moät giaû thuyeát thuoäc laõnh vöïc khoa hoïc. Khoâng ñoàng yù thì cöù tranh luaän. Ñöøng tung chöôûng oâcaû vuù laáp mieäng emoï, vì chöôûng aáy vi phaïm luaät nhaân quyeàn: quyeàn töï do tö töôûng vaø töï do ngoân luaän. Söï hieän dieän cuûa Giaùo hoäi coù muïc ñích laøm chöùng taù cho Tin Möøng. Nhöng quaû thaät oâng Nguyeãn Hieán Leâ chöa thaáy ñöôïc söù maïng aáy cuûa Giaùo hoäi. Döôøng nhö oâng ñoàng caûm vôùi giaùo sö Laâm Ngöõ Ñöôøng veà söï hieän dieän cuûa Giaùo hoäi. OÂng Laâm Ngöõ Ñöôøng ñang caàm Thaùnh Kinh vaø taàm ñaïo, boãng khöïng laïi chæ vì oâng baát bình vôùi moät lôøi caàu nguyeän cuûa moät nhaø truyeàn ñaïo. OÂng thoå loä taâm söï naøy trong cuoán Ñôøi soáng toát ñeïpmaø dòch giaû chính laø Nguyeãn Hieán Leâ. Mình tieác vì nhieàu tín höõu chöa loan baùo Tin Möøng baèng söï hieän dieän. Nhöng mình cuõng tieác, vì giaùo sö Laâm Ngöõ Ñöôøng vaø hoïc giaû Nguyeãn Hieán Leâ khoâng gaëp ñöôïc kho taøng choân giaáu trong thöûa ruoäng.

   Caø Mau, ngaøy... 1975
Hoâm nay oâng Chín Bình daãn ñeán cho mình ba ñöùa con:
- Xin cha röûa toäi cho caùc chaùu. Lo ñaùnh giaëc, nay môùi coù ñieàu kieän ñeå giöõ ñaïo.
- Thaèng lôùn naøy maáy tuoåi?
- Taùm tuoåi.
- Toâi röûa toäi hai ñöùa nhoû. Ñöùa lôùn thì phaûi hoïc giaùo lyù tröôùc ñaõ.
    Mình cho ngöôøi ñi kieám vuù ñôõ ñaàu. Beù Loan vaø beù Phöôïng vui nhö teát, vì saép ñöôïc röûa toäi vaø vì coù baø vuù deã thöông... Sau nghi thöùc ghi danh ôû cöûa nhaø thôø, mình daãn hai beù leân cung thaùnh ñeå cöû haønh nhöõng nghi thöùc keá tieáp. Vöøa böôùc tôùi cung thaùnh, beù Phöôïng khoùc theùt leân nhö bò ong chích, khoâng ai doã ñöôïc noù. Mình hoûi vuù noù:
- Taïi sao vaäy, Luïa?
- Taïi noù thaáy töôïng Chuùa bò ñoùng ñinh. Noù sôï.
   Mình laéc ñaàu, suy nghó. Beù Phöôïng bò soác roài. Cuù soác naøy seõ trôû thaønh moät aán töôïng khoâng xoùa ñöôïc. Kyû nieäm ñaàu ñôøi veà ñaïo Chuùa laø nhö theá ö? Haõi huøng vaø ruøng rôïn! Chuùa ôi! Hình aûnh Chuùa chòu ñoùng ñinh laø moät hình aûnh thaân thöông nhaát cuûa ñôøi con, laø daáu aán cuûa tình yeâu tuyeät vôøi, theá maø nay ñaõ trôû thaønh hình aûnh ruøng rôïn cuûa beù Phöôïng! Mình nghó ñeán vaán ñeà sö phaïm giaùo lyù. Mình töï hoûi: coù neân trình baøy lòch söû cöùu ñoä nhö theá cho treû thô, vaø nhö theá cho löông daân khoâng nhæ?

  Caàn Thô, ngaøy...
   Mình nghe tin baø Giaùm tænh doøng Chuùa Quan Phoøng môùi ñi Taây veà. Mình voït ñeán ñoù ñeå thaêm baø moät tí vaø daønh hai tí ñeå tìm hieåu tình hình cuûa Giaùo hoäi beân Taây. Thaáy baø vui taùnh vaø hieàn haäu, mình hoûi thaät nhieàu ñeå coù theå ñaùnh giaù tình hình Giaùo hoäi beân aáy moät caùch coâng baèng. Mình ghi nhaän lôøi noùi sau ñaây cuûa baø. Baø noùi nhö moät phaûn xaï.
  - ÔÛ beân ñoù ngöôøi ta thích töôïng Chuùa Phuïc sinh hôn laø töôïng Chuùa Thoï naïn.
   - Thöa Baø coá, ñoù laø leõ coâng baèng ñaáy. Lòch söû cöùu ñoä daøi laém vaø keát thuùc ôû söï kieän Phuïc sinh, chöù khoâng phaûi ôû söï kieän Thoï naïn. Vaû laïi Chuùa chæ ôû treân khoå giaù coù ba giôø thoâi, thì mình khoâng neân ñeå Ngöôøi ôû treân ñoù trieàn mieân töø ngaøy naøy, qua ngaøy khaùc. Töø Thoï naïn ñeán Phuïc sinh chöù khoâng phaûi Töø Thoï naïn ñeán Thoï naïn...
   Mình ra khoûi nhaø doøng, taûn boä beân bôø soâng, loøng cöù baâng khuaâng khoâng bieát phaûi choïn caùch naøo:
   - Tröng baøy töôïng Chuùa Phuïc sinh treân phoâng cung thaùnh ba traêm saùu möôi boán ngaøy, tröø ngaøy thöù Saùu Tuaàn thaùnh?
  - Tröng baøy töôïng Chuùa Thoï naïn ba traêm saùu möôi laêm ngaøy, keå caû ngaøy leã Phuïc sinh?