Nhaät Kyù Truyeàn Giaùo

ï      Cuoái ñöôøng haàm

  Caùi Raén, ngaøy 25.2.1999

Ñöùc Cha Maãn veà roài. Mình noùi vôùi chò Giaùm tænh Baùc AÙi Vinh Sôn:
- Chuùng ta coøn moät buoåi chieàu boû troáng. Neân tranh thuû ñi tham quan thò traán Soâng Ñoác, moät thò traán giaøu coù nhaát cuûa tænh Caø Mau
  .-Xa khoâng Cha?
  -Treân hai möôi caây soá. Ñaëc bieät laø hoâm nay vaãn coøn trong muøng (Muøng 10 Teát Kyû Maõo), chuùng ta coù theå thaáy taøu ñaùnh caù ñoâng ken nhö caù keøo trong khaïp.
  Mình ñeám ñöôïc möôøi chín boä aùo maøu xanh döông, ña soá ôû tuoåi töù tuaàn: giaø daën, daïn dó. Coù ai ñoù gaøo leân ñeå laán aùt tieáng maùy noå:
  - Xin cha laøm guide (höôùng daãn vieân). Chuùng ta ñang ñi treân kinh Ba Ngaøn.
 Con kinh naøy do oâng Coá Ñöùc Cha Maãn ñaøo vaøo ñaàu thaäp nieân ba möôi. Luùc ñoù oâng Coá laøm quaûn lyù hai traêm heùc ta ñaát nhaø Chung ôû ñaây. Con kinh naøy daøi ba ngaøn meùt, coù coâng duïng xaû pheøn vaø ñeå oâng Coá cheøo xuoàng veà thaêm oâng giaø ôû Raïch Luøm. Raïch Luøm saùt keà thò traán Soâng Ñoác thuoäc xaõ Khaùnh Haûi, huyeän Traàn Vaên Thôøi, queâ höông thöù hai cuûa oâng noäi Ñöùc Cha Maãn vaø laø nôi sinh tröôûng cuûa baùc Ba Phi...
  - Heát ba ngaøn meùt, chuùng ta seõ ñi vaøo kinh OÂng Töï, roài troå ra Soâng OÂng Ñoác
  .- Taïi sao laïi goïi laø Soâng OÂng Ñoác?
  - Con soâng naøy daøi hôn naêm möôi caây soá, baét ñaàu töø soâng Treïm, thò traán Thôùi Bình, vaø keát thuùc ôû bôø bieån phía Taây Nam. Con soâng mang teân OÂng Ñoác vì vaøo cuoái theá kyû 18, vua Gia Long ñaõ troán quaân Taây Sôn ñeán ôû Caùi Raén, ñaët hai quan Ñoác traán ôû hai ñieåm: OÂng Ñoác Lôùi ñoùng quaân ôû Ñoác Lôùi (thuoäc aáp Taân AÙnh baây giôø, vaø ôû caùch nhaø thôø Caùi Raén chöøng 8 caây soá); OÂng Ñoác Vaøng ñoùng quaân ôû vaøm con soâng noùi treân.
  - Boä vua Gia Long ñaõ ñeán ôû Caùi Raén haû cha?
  - ÖØ, oâng ñaõ ñeán ôû vuøng naøy vaø cho ñaøo moät caùi ao, goïi laø Ao Ngöï, ôû caùch nhaø thôø Caùi Raén chöøng hai traêm meùt.
  - Cha laáy taøi lieäu ôû ñaâu maø noùi raønh reõ döõ vaäy?
  - Caùc vò cao nieân ôû ñaây keå laïi nhö theá.
 Thuyeát minh chaùn roài thì ngoài chôi. Ngoù baâng quô. Nhai keïo caø pheâ nhoùp nheùp. Ñaéng ñaéng. Ngoït ngoït. Beùo beùo. Thôm thôm. Tuyeät!
  - Saép tôùi thò traán Soâng Ñoác roài! Caùc chò nhìn phía tay phaûi.
  - Ui da! Taøu ñaâu maø nhieàu theá? Chöøng nhieâu caùi, cha?
  - Hôn boán traêm caùi. Taøu veà aên Teát, chöa xuaát haønh neân môùi ñoâng ken nhö vaäy.
  - Moãi chieác taøu trò giaù chöøng maáy chuïc trieäu?
  - Maáy chuïc trieäu haû? Maáy chuïc trieäu thì toâi cho chò rôø noù moät caùi. Nhöõng chieác lôùn ñaùnh caù ôû haûi phaän quoác teá thì trò giaù töø boán traêm trieäu ñeán moät tæ ñoàng.
 - ?!
 - Nhö vaäy coù nghóa laø ôû Soâng Ñoác coù chöøng boán traêm tæ phuù.
  Ñoái vôùi ngöôøi Saøi Goøn thì chæ coù caûnh taøu beø chen chuùc nhau laø ñaùng coi. Coøn chôï buùa thì hoï chæ lieác qua moät caùi, roài ñoøi veà. Treân ñöôøng veà, coù moät chò hôi gioáng Vieät kieàu ngoài cuøng baêng vôùi mình.
  - Xin loãi, chò teân chi?
  - Teân con laø P.
  - AØ, bieát roài, chò bay tôùi bay lui nhö con caøo caøo. Chò ôû ñaâu veà?
  - Con thì nay ñaây mai ñoù, nhöng ôû Palawan raát thöôøng.
  - Toâi muoán nghe chuyeän Palawan (Philippines).
  - Palawan thieáu nöôùc nhö ôû sa maïc vaäy. Kyõ sö ñòa chaát ñi tìm maïch nöôùc, khoan bieát bao nhieâu gieáng maø vaãn khoâng thaáy nöôùc. Daân khoå voâ cuøng!
  - ÔÛ Meâriba, Moâseâ ñaõ laáy gaäy ñaùnh vaøo vaùch ñaù ñeå laáy nöôùc. Coøn chò thì sao?
  - Coù moät oâng cha caàm gaäy raø treân baûn ñoà thì bieát choã naøo coù nöôùc. Caùc kyõ sö cho laø dò ñoan, nhöng cuøng ñöôøng roài, thì chuùng con phaûi ñieàu ñoäi khoan ñeán ñoù. Con keâu caùc baø phöôùc, vaø baø con ra ngoài thaønh voøng troøn treân baõi caùt, ngöôùc maét leân trôøi, ñaäp tay leân caùt ñeå xin nöôùc. Ngöôøi ñaïo thì keâu Chuùa, ngöôøi ngoaïi thì con daïy hoï: Laïy Cha Trôøi, laïy Meï Ñaát, xin cho chuùng con nöôùc.ï Cöù gaøo leân nhö theá, cöù ñaäp tay leân caùt nhö theá. Moät laàn, hai laàn... hai möôi laàn...
  - Coù gioáng ngöôøi ñieân khoâng?
  - Khoâng bieát. Nhöng maø cuøng ñöôøng roài thì phaûi van xin nhö theá. Khoâng coù nöôùc thì cheát sao? Vaø... cuoái cuøng thì coù nöôùc thaät. Caùc kyõ sö söûng soát.....

  Caùi Raén, ngaøy 26.2.1999
Caùc chò Baùc AÙi Vinh Sôn rôøi Caø Mau ñi Caàn Thô vaøo luùc 17g45. Mình laáy xe honda oâm voït thaúng veà Caùi Raén. Meät laém, nhöng sao thaáy khoâng buoàn nguû. Thì ra caâu chuyeän ñi tìm nöôùc ôû Palawan vaãn coøn aùm aûnh mình. Khi tôùi cuoái ñöôøng haàm cuûa cuoäc ñôøi, ngöôøi ta phaûi cheát hoaëc tìm ra moät loái thoaùt. Khi con deá bò ngoäp thôû ôû ñaùy hang, noù phaûi boø ra ñeå noäp mình cho thaèng cu tí. Khi oâng Nguyeãn Phuùc AÙnh bò doàn ñeán Caùi Raén vaø Soâng Ñoác, thì tìm ñöôïc con ñöôøng troán qua Phuù Quoác. Khi chò P. vaø ñoàng baøo bò cheát khoâ ôû Palawan, thì ñaõ gaøo leân nhö ñieân vaø ñaõ coù nöôùc. Coøn mình thì... ñaõ nhieàu laàn ñi tôùi cuoái ñöôøng haàm, maø khoâng tìm ñöôïc loái ra.
  1. Coù moät ngöôøi ñaøn baø daét hai ñöùa treû thô, thaát theåu ñi vaøo nhaø thôø Caø Mau. Mình môøi voâ nhaø xöù.
  - Môøi chò ngoài. Chò ñi ñaâu vaäy?
  - Con ôû Traø Vinh qua beân ñaây ñeå ñi xin aên.
  - Choàng chò ñaâu?
  - OÅng ñi theo vôï beù. OÅng cheâ con bò lao phoåi. Con qua beân ñaây ñi xin aên maø khoâng ñuû gaïo nuoâi con. Cöù ñi ñöôïc chöøng hai traêm meùt, thì laïi phaûi ngoài xuoáng ñeå thôû. Baùc só noùi laø con bò lao tôùi giai ñoaïn ba... Xin cha nuoâi giuøm con hai ñöùa con... con khoâng coøn soáng ñöôïc bao laâu nöõa...
  - Hieän chò ôû ñaâu?
  - Ban ngaøy ñi xin, toái veà nguû ôû nhaø loàng chôï.
  - Coù ai nguû ôû ñoù nöõa khoâng?
  - Coù ba meï con cuûa con vôùi moät oâng cuøi. OÂng cuøi noùi vôùi con: Chò ñöøng ñi xin nöõa. Ñi khoâng noåi ñaâu. Ngöôøi ta cho toâi nhieàu laém, aên khoâng heát. Coøn chò xin khoâng ñuû aên. Ñeå toâi nuoâi caû meï laãn con. Toâi chæ yeâu caàu moät ñieàu thoâi laø moãi tuaàn cho toâi h... moät laàn.ï Hu... Hu... Con bieát laøm gì baây giôø?! Khoâng chieàu ngöôøi ta, thì hai ñöùa con phaûi ñoùi. Nghe ngöôøi ta, thì... Hu... Hu...
  Mình doác heát tuùi tieàn cho ngöôøi ñaøn baø aáy, roài ñöùng laëng nhìn ba meï con thaát theåu ñi ra. Baây giôø thì chaéc ngöôøi ñaøn baø aáy ñaõ cheát roài. Coøn hai ñöùa beù thì khoâng bieát ñaõ troâi daït veà ñaâu?
  2. OÂng Hai P. möôïn tieàn ñeå laøm muøa. Mình chôø tôùi muøa ñeå thaáy oâng dö aên. Naêm aáy thaát muøa. Nöôùc maën traøn vaøo. Luùa troå côø traéng xoùa. Gia haïn cho oâng moät naêm nöõa. Naêm aáy ñöùa con gaùi cuûa oâng bò bònh ñoäng kinh. OÂng ñeán gaõi tai vôùi mình:
  - Xin oâng cha röûa toäi cho noù, thì noù môùi heát bònh.
  - Khoâng phaûi vaäy. Bònh thì phaûi voâ nhaø thöông.
  - Voâ roài. Baùc só bieåu khoâng coù bònh gì heát. Ñi thaày phaùp ôû tuoát döôùi Naêm Caên. Thaày bieåu phaûi cuùng moät con heo. Ñi thaày phaùp ôû tuoát beân U Minh. Heát moät con heo nöõa. Bònh vaãn coøn nguyeân si. Noùkhoâng cho aên, neân con toâi baây giôø xanh nhö laù caây. Toán heát maáy caây vaøng roài. Vay möôïn rieát roài, ñaønh boû maëc tôùi ñaâu thì tôùi.
  Mình giôùi thieäu con oâng vôùi moät traïm xaù ñoâng y ôû beân Kieân Giang. Sau moät thaùng, traïm xaù göûi traû laïi.
  - Coù bôùt ñöôïc chuùt naøo khoâng?
  - Chuùt ñænh aø.
 Theá roài, moät ngaøy kia baø phöôùc baùo tin:
  - Con B. töï töû cheát roài.
  - Baèng caùch naøo?
  -Thaét coå.
Mình chaúng bieát noùi theá naøo ñeå an uûi vôï choàng oâng Hai P. Hoïa voâ ñôn chí! Bieåu oâng can ñaûm chòu ñöïng ö? Can ñaûm gì noåi. Bieåu oâng caàu nguyeän ö? Caàu nguyeän theá naøo? Caàu nguyeän vôùi ai? Caàu nguyeän ñeå laøm gì nöõa? OÂng P. chöa coù nieàm tin. Mình caûm thaáy baát löïc hoaøn toaøn.

  Caùi Raén ngaøy 3.6.19997g30.
Chín baø phöôùc coù maët ñaày ñuû ôû beán nhaø thôø. Tuùi xaùch, maùy chuïp, soå tay vaø caây vieát y nhö kyù giaû leân ñöôøng. Nhoùm moät ñi Kinh Giöõa. Nhoùm hai ñi Ñaäp Vöôøn vaø Kinh Thoå. Mình theo nhoùm hai. Xuoàng chôû hôi khaúm. Baø phöôùc Saøi Goøn nhaùt nhö thoû, khoâng daùm nhuùc nhích, khoâng daùm troø chuyeän. Hoï ngoài laëng leõ nhö haøng traâm baàu khoâng coù gioù môn man ñeå phe phaåy.Xuoàng caäp beán. OÂng Hai Chöõ Thaäp Ñoû nhaûy phoùc leân bôø. Mình vaø caùc baø phöôùc lom khom boø theo. Maûnh saân trôn tröôït. Caên nhaø laù ngheøo naøn.
   - Xin loãi oâng thöù maáy?
   - Toâi thöù ba.
   - Nhaø oâng Ba coù moät ngöôøi taøn taät?
   - Coù thaèng chaùu ngoaïi dò taät baåm sinh. Cha noù thoâi meï noù. Meï con noù baây giôø ôû vôùi vôï choàng toâi.
   - OÂng baø Ba nuoâi caû hai meï con luoân?
   - Toâi möôøi moät ñöùa con. Ngheøo quaù! Nhöng bieát sao ñöôïc? Meï goùa, con dò taät, cha meï phaûi lo.
   - Teân chaùu laø gì?
   - Thaèng Cu.
   - Teân giaáy tôø kia.
   - Thì noù chæ coù moät teân ñoù: Nguyeãn vaên Cu.
  OÂng chaâm nöôùc. Mình chaïy ra haøng ba coi maët thaèng Cu. Caùc baø phöôùc ñang phoûng vaán, chuïp hình, ghi cheùp lia lòa. Thaèng Cu möôøi tuoåi roài maø chæ cao baèng ngöôøi meï ngoài choàm hoåm. Ñaàu to vaø vuoâng nhö ñaàu thaèng roâboát. Toùc raäm rì ruû xuoáng che kín caëp maét ñang híp laïi, nhaên nhuùm nhö maét khæ con. Caùi mieäng ngoaùc ra ñeå loä hai haøng nöôùu troáng trôn vôùi caùi löôõi daøy coäm. Nöôùc mieáng vaø nöôùc maét nheåu xuoáng nheã nhaõi. Moät tay oâm coå meï, moät tay dò daïng cong queo. Hai chaân voøng kieàng. Muôøi ngoùn chaân xoøe ra moät caùch voâ traät töï.
 Baø phöôùc nhoû nheï:
   - Chaùu coù noùi ñöôïc khoâng chò?
   - Noù noùi ñôùt ñaùt ñöôïc vaøi tieáng. Hoài môùi sanh, dì Baûy coù noùi tröôùc laø chaùu seõ khoù noùi.
   - Chaùu ñoùi coù bieát ñoøi aên khoâng?
   - Ñoùi thì noù ñoøi aên, nhöng ñaùi æa thì noù laïi khoâng bieát. Cöù cho ra ñaày quaàn roài noù môùi cho hay. Giaët hoaøi huûy thoâi. Cöù suoát ngaøy phaûi canh chöøng noù. Lôõ ñi ñaâu roài baø ngoaïi troâng chöøng...
  Ngöôøi ñaøn baø cöù thao thao baát taän keå vanh vaùch veà ñôøi soáng cuûa ñöùa con ñieân khuøng vaø dò daïng cuûa mình. Neùt maët cuûa chò haân hoan. Nuï cöôøi cuûa chò khoâng vöông vaán noãi khoå. Chò oâm thaèng Cu roâboát, yeâu thöông vaø trìu meán. Noù laø nieàm hy voïng ñoäc nhaát vaø cuoái cuøng cuûa chò. Chò seõ nuoâi noù suoát ñôøi, yeâu thöông noù suoát ñôøi trong caûnh ngheøo ñoùi taän cuøng.Mình im laëng xuoáng xuoàng ñi sang nhaø khaùc, ñeå laïi chöùng kieán theâm nhöõng noãi thoáng khoå traäp truøng. Nhöng vaãn thaàm caûm phuïc ngöôøi ñaøn baø cöôøi töôi vôùi thaèng Cu roâboát...Ø hoâm nay vaø maõi maõi.

  Caùi Raén, ngaøy 5.6.1999
Hoâm nay moät ñoaøn ñi Baøu Laùng, moät ñoaøn ñi Taân AÙnh. Baø Tö Quyù höôùng daãn ñoaøn moät. OÂng Chöõ Thaäp Ñoû höôùng daãn ñoaøn hai. Vì toø moø mình xuoáng xuoàng ñi Taân AÙnh. Khu vöïc naøy coù nhieàu ca taøn taät gaây nhieàu caûm xuùc. Ñòa baøn laét leùo, phaûi ñi tìm anh coâng an aáp nhôø laøm höôùng daãn vieân. Ñi tìm anh cuõng maát moät tieáng ñoàng hoà. Anh daãn ñoaøn vaøo moät caên nhaø raùch naùt:
   - Nhaø naøy coù tôùi ba ngöôøi taøn taät laän!
   - Nhieàu döõ vaäy sao?
 Ngöôøi ñaøn baø coù khuoân maët nhaên nhuùm choáng gaäy taäp teãnh ñi ra. Caùc baø phöôùc bao quanh. Laïi chuïp hình. Laïi phoûng vaán vaø ghi cheùp lia lòa.Mình ñeán ngoài taâm söï leû vôùi ngöôøi con trai caû.
   - Naêm nay anh maáy möôi?
   - Gaàn boán chuïc.
   - Anh coù thaáy ñöôïc chuùt gì khoâng?
   - Khoâng.
   - Hai tay anh nhö vaäy thì coøn naáu côm, giaët ñoà ñöôïc khoâng?
   - Khoâng. Tay coù taät, chaân cuõng lieät moät nöûa.
    - Vaäy ai naáu côm giaët ñoà cho anh?
   - Vôï tui.
   - UÛa, anh coù vôï haû?
   - Toâi môùi cöôùi vôï naêm roài. Con Luûng naøy laø con rieâng cuûa noù.
   - Vôï anh ñaâu?
   - Noù ñi giaêng löôùi kieám caù ôû ngoaøi ruoäng.
   - Meï anh khoâng thaáy ñöôøng, anh cuõng khoâng thaáy ñöôøng, vaäy thì moät mình vôï anh phaûi lao ñoäng nuoâi caû nhaø naøy?
   - Hoång coù. Thaèng thöù saùu nuoâi meï, nuoâi anh, nuoâi chò daâu vaø beù Luûng. Noù cuõng bò taät ôû tay vaø chaân nhöng coøn quô quaøo ñöôïc. Noù ñang ñi phaùt coû ôû ngoaøi ruoäng. Ñeå toâi cho ngöôøi ñi keâu noù veà.
  Ngöôøi con trai thöù saùu töø ngoaøi saân leát vaøo. Öôùt mem.
   - Caùi tay naøy coøn caàm phaûng ñöôïc khoâng?
   - Ñöôïc.
   - Ñaùnh loän ñöôïc khoâng?
   - Hoång daùm ñaâu.
   - Sao vaäy?
   - Ñaùnh khoâng laïi ngöôøi ta.
   - Naêm nay anh nhieâu?
   - Ba möôi saùu.
   - Chöøng naøo cöôùi vôï?
   - Mình taøn taät thì cöôùi vôï chi ñeå laøm khoå ngöôøi ta.
   - Ngöôøi ta thöông thì sao? Anh Saùu ôi, em thöông anh heát söùc. Hoång laáy ñöôïc anh, chaéc em cheát quaù aø! Neáu coù coâ naøo noùi nhö theá, thì anh tính sao?
   - Hoång daùm ñaâu. (Cöôøi sung söôùng)
  Mình voã vai giaõ töø anh Saùu. Coù ngöôøi gheù tai mình noùi nhoû:
    - Döôøng nhö vôï anh Hai maéc bònh cuøi.
   - Khoâng neân nghó vaäy.
 Anh coâng an aáp ra leänh cho taøi coâng gheù ñaàu kinh Thaày Chuøa. Coù moät ngöôøi ñaøn baø ñang tuoåi môn môûn töø ñaâu chaïy veà.
   - Toâi nghe noùi nhaø chò coù moät ñöùa con gaùi cuït moät tay. Chò cho toâi noùi chuyeän vôùi chaùu.
   - Yeán ôi, con ra ngoaøi naøy cho chuù hoûi chuyeän.
   - Naêm nay con nhieâu?
   - Con möôøi saùu tuoåi.
   - Hoïc lôùp maáy?
   - Con ñang hoïc dôû lôùp naêm thì nghæ.
   - Con coù moät tay thì coù tieáp gì ñöôïc cha meï khoâng?
   - Noù naáu côm, giaët ñoà... ñöôïc heát trôn.
Meï cuûa Yeán noùi xen vaøo.
   - Hoài noù môùi boán thaùng, tui thì qua beân baø ngoaïi noù, cha noù thì ñi nhaép caâu ôû sau nhaø, chöøng moät coâng ñaát (36m), con heo naùi, treøo leân giöôøng loâi noù xuoáng nhai naùt baøn tay. Nghe tieáng khoùc thì cha noù chaïy voâ. Noù cheát giaác. Ñöa ñi Caø Mau, baùc só thaùo khôùp.
   - Toâi muoán hoûi chuyeän oâng xaõ chò ñeå hieåu theâm.
   - OÂng xaõ toâi cheát hoài môùi sanh ñöùa em keá noù.
   - Cheát bònh haû?
   - Khi toâi sanh thaèng naøy, thì noù khoâng coù loã ñít. Cha noù thaét coå töï vaän. Khoâng moät lôøi traên troái.
   - Theá baây giôø noù ñaõ coù haäu moân chöa?
   - Baùc só ñöa haäu moân ra beân hoâng. Möôøi boán naêm roài noù muoán ra luùc naøo thì ra.
   - Sao khoâng ñöa xuoáng döôùi nhö moïi ngöôøi.
   - Baùc só bieåu phaûi toán tieàn laém. Tui ngheøo khoâng lo noåi.
   - Chò coù muoán kieám moät oâng choàng nöõa ñeå oång lo tieáp chò khoâng?
   - Thì ñoù ñoù. Ñuôïc theâm moät ñöùa nöõa. Toâi vöøa coù baàu, thì cha noù boû veà luoân beân Vónh Chaâu.
   - Thì kieám moät oâng naøo toát buïng, bieát thöông, bieát lo.
   - Heát daùm roài! (Cöôøi duyeân)
 Sau khi chuïp hình vaø an uûi, caùc baø phöôùc xaên quaàn, loäi sình, laàn ra beán. Chöøng möôøi phuùt sau coù ngöôøi hieäu ñính lôøi khai cuûa meï em Yeán-Hôïi (Yeán sinh naêm Hôïi, bò con hôïi nhai maát baøn tay).
   - Meï noù khai khoâng ñuùng ñaâu. Cha noù naèm nguû treân giöôøng vôùi ñöùa beù. Heo loâi con xuoáng nhai maát tay maø cha vaãn coøn nguû?!...
   - Hay laø haén say röôïu?
   - Bieát ñaâu aø
   - Coù leõ löông taâm haén caén röùt, coäng theâm caùi ñau vì ñöùa con keá ñoù khoâng haäu moân, neân haén ñaõ töï vaän. Toäi nghieäp con Yeán. Maët xinh nhö theá maø laïi cuït tay. Hoài naõy mình coù hoûi noù veà töông lai, noù traû lôøi: Tôùi ñaâu hay tôùi ñoù.ï Mình khoâng chòu thua, nhöng chöa bieát seõ laøm gì cho Yeán cuït tay vaø thaèng em khoâng coù haäu moân?