Nhaät Kyù Truyeàn Giaùo

 
      Cuùng côm

Soùc Traêng, ... 1961
Hoâm nay Chuùa nhaät, nghæ daïy hoïc, mình ñi laøm coâng taùc toâng ñoà theo ñöôøng loái cuûa Legio Mariae. Mình gheù beänh vieän, laân la thaêm beänh nhaân töø phoøng naøy qua phoøng khaùc. Ngöôøi beänh cuoái cuøng cuûa chuyeán vieáng thaêm laø moät cuï giaø 72 tuoåi. Sau nhöõng caâu chuyeän con caø con keâ, hai ngöôøi trôû neân thaân thieát. OÂng giaø ñaéc yù hoûi mình:
- Toâi ñoá thaày nha: Moät traêm ngöôøi ñi chôï mua baùnh thì coù bao nhieâu ngöôøi mua baùnh cho cha meï giaø vaø coù bao nhieâu ngöôøi mua baùnh cho con caùi?
Mình chæ cöôøi tröø. OÂng giaø haêng haùi traû lôøi ngay:
- Chín möôi chín ngöôøi mua baùnh cho con, chæ coù moät ngöôøi mua baùnh cho cha meï. Coâng ôn cha meï thì quaù nhieàu, maø con caùi baùo ñeàn thì chaúng ñöôïc bao nhieâu!
 Gioïng oâng baét ñaàu ngheïn ngaøo. OÂng ngöôùc maét nhìn leân ñeå giöõ cho hai doøng leä khoûi laên xuoáng. OÂng noùi tieáp, gioïng nheäu nhaïo:
- Hoài toâi coøn treû, toâi luïc laêng vaø phaù phaùch cha meï toâi nhieàu laém. Baây giôø lôùn tuoåi roài, toâi môùi thaáy coâng ôn cha meï quaù lôùn. Toâi muoán baùo ñeàn. Phaûi chi cha meï toâi coøn soáng, thì muoán aên gì toâi cuõng lo cho vöøa loøng...
- Ba maù baùc maát roài, thì baùc baùo ñeàn baèng caùch naøo?
 - Cheát roài thì coøn aên uoáng gì ñöôïc nöõa ñaâu maø baùo ñeàn. Thoâi thì cuõng moät maâm côm baäy baï, moät neùn nhang baäy baï vaäy thoâi, chöù bieát laøm theá naøo baây giôø?
Mình thaáy toäi nghieäp oâng giaø. Hoái haän quaù muoän. Baùo ñeàn coâng sinh thaønh quaù treã. Doïn moät maâm côm, caém moät caây nhang, vôùi maëc caûm laø khoâng bieát noù coù giuùp ích gì cho cha meï beân kia theá giôùi khoâng. Bôûi theá oâng töï pheâ phaùn: moät maâm côm baäy baï, moät neùn nhang baäy baï... Nhöng coäng vôùi moät taám loøng chaân thaønh ñaùng kính troïng. Mình töï hoûi: Phaûi chaêng caùi truyeàn thoáng cuùng côm, baét nguoàn töø nhöõng taâm hoàn saùm hoái vaø boái roái nhö theá? Bao nhieâu theá kyû qua, ngöôøi Kitoâ giaùo vaãn cheá gieãu maâm côm cho oâng baø laø dò ñoan, laø voâ ích. Chaéc chaén noù voâ ích veà maët tín lyù, nhöng laïi raát boå ích veà maët taâm lyù giaùo duïc. Noù xuaát phaùt töø loøng hieáu thaûo vaø noù coå voõ loøng hieáu thaûo. Vaäy trong coâng taùc truyeàn giaùo, neân oâröûa toäioï noù, hay laø loaïi tröø noù? Duø sao ta cuõng khoâng coù quyeàn cheá gieãu noù. Cheá gieãu noù laø moät söï xuùc phaïm ñeán loøng hieáu thaûo cuûa ngöôøi khoâng cuøng tín ngöôõng vôùi ta.

   Lung Tra, ... 1975
Sau hai tuaàn leã aên côm gaïo löùc vôùi muoái hoät, hoâm nay mình ñöôïc ngoài aên côm vôùi gia ñình oâng Hai Beán Tre. Côm traéng aên vôùi caù roâ kho vaø canh rau ngoùt. Chöa aên maø nöôùc mieáng ñaõ töùa ra ôû chaân raêng roài. Naêm ngöôøi ngoài xung quanh maâm côm maø beù Thu Haø laïi bôùi ra nhöõng saùu cheùn. Mình hoûi oâng Hai:
 - Coøn thieáu moät ngöôøi nöõa.
 -  Ngöôøi aáy laø ai ñoù, oâng Hai?
 - Cheùn côm ñoù laø cuûa thaèng cha con Thu Haø. Cha noù bò maùy bay tröïc thaêng baén cheát hoài naêm ngoaùi. Meï noù taùi giaù. Coøn hai chò em noù ôû vôùi hai vôï choàng toâi.
Mình nhìn beù Thu Haø. Beù Thu Haø nhìn mình, nöôùc maét löng troøng. Keát thuùc böõa côm, Thu Haø chia cheùn côm aáy vôùi thaèng em trai... Mình bò xao xuyeán bôûi cheùn côm daønh cho ngöôùi quaù coá. Noù laø moät kyû nieäm soáng ñoäng, moät söï nhaéc nhôû cuï theå. Vaø cuõng thaät laõng maïn. Tình yeâu gaén boù ngöôøi soáng vôùi ngöôøi cheát. Khoaûng caùch laø voâ hình vaø voâ bieân, nhöng ngöôøi ta vaãn coá gaéng laøm ñöôïc moät caùi gì ñoù ñeå voâ hình thaønh höõu hình vaø voâ bieân thaønh höõu bieân. Thaät höõu lyù maø cuõng thaät höõu tình.

  Caø Mau, ... 1992
Hoâm nay mình ñi xöùc daàu beänh nhaân cho moät cuï giaø. Caùi cheát tuy ñaõ gaàn keà, nhöng oâng raát tænh, raát thoâng minh vaø raát bình tónh.
- OÂng Naêm coù sôï cheát khoâng?
- Khoâng, con chuaån bò kyõ caøng roài. Chöøng naøo Chuùa goïi, thì con daï.
- OÂng Naêm veà vôùi Chuùa tröôùc, nhôù caàu nguyeän nhieàu cho toâi nheù. Toâi trao cho oâng coâng taùc naøy laø xin Chuùa cho nhieàu ngöôøi trong xoùm naøy ñöôïc bieát Chuùa nhö oâng. Toâi seõ noùi vôùi Chuùa laø neáu oâng Naêm khoâng caàu nguyeän cho ngöôøi chöa bieát Chuùa thì khoâng cho oâng Naêm voâ thieân ñaøng.
OÂng mæm cöôøi toû veû hieåu caùi nghieâm chænh trong caùi haøi höôùc. Sau ñoù oâng goïi ngöôøi con thöù hai ñeán vaø daën doø tröôùc maët cha sôû:
- Khi ba cheát roài, nhôù ñaép caùi loái voâ cao leân ñaëng baø con ñeán caàu leã cho saïch gioø. Lo côm nöôùc ñaøng hoaøng maø ñeàn ôn baø con coù coâng khoù vôùi mình. Ngöôøi ta thöông mình thì ngöôøi ta môùi tôùi. Heo, gaø, vòt ba ñaõ tính tröôùc caû roài. Cöù laáy ñoù maø laøm...
 Lôøi daën chí tình cuûa cuï giaø laøm mình suy nghó moâng lung. Trong kyø tónh taâm ñaàu naêm, caùc cha ñaû kích kòch lieät vieäc aên uoáng trong ñaùm tang. Nhieàu vò ñeà nghò ra leänh caám vaø aùp duïng cho toaøn ñòa phaän. Ai naáy ñeàu thaáy raèng aên uoáng beân xaùc cheát laø quaùi gôû, laø thieáu vaên minh, laø maát veä sinh, laø toán phí moät caùch phi lyù. Coù moät söï ñoàng caûm roõ reät trong haøng nguõ linh muïc veà vaán ñeà naøy. Chính mình cuõng caûm thaáy nhö theá. Mình ñi vieáng xaùc raát nhieàu, nhöng chæ thaép moät caây nhang, gôûi gaém vaøi lôøi chia buoàn roài chuoàn thaúng. Neå laém thì mình ôû laïi huùt moät dieáu thuoác, uoáng moät taùch traø..., tuyeät nhieân khoâng bao giôø aên côm trong caùc ñaùm tang. Baây giôø mình töï ñaët caâu hoûi: Taïi sao caùi mình thaáy gheâ tôûm thì oâng Naêm laïi thaáy raát thaân thöông, chí tình vaø chí lyù. Trong giaây phuùt cuoái ñôøi, oâng khoâng queân daën doø con caùi phaûi lo côm nöôùc chu ñaùo ñeå ñeàn ôn baø con. Böõa côm aáy ñoái vôùi oâng Naêm vaø baø con laø nghóa, laø tình, thì ñoái vôùi mình vaø giôùi linh muïc laø gheâ tôûm, laø khoâng vaên minh, laø toán phí voâ ích. Chæ trong vaøi ngaøy nöõa, oâng Naêm seõ nhaém maét lìa ñôøi. Con caùi oâng seõ toå chöùc nhöõng böõa côm tröôùc, vaø sau khi an taùng, vì ñoù laø lôøi traên troái, maø lôøi traên troái laø lôøi linh thieâng. Lieäu mình coù ra leänh caám nhöõng böõa côm ñoù khoâng? Caám ñöôïc khoâng? Vaø nhaân danh vaên hoùa hay nhaân danh cô cheá? Chaén chaén mình seõ khoâng coù maët trong nhöõng böõa aên ñoù. Nhöng mình thaät tình toân troïng nhöõng böõa aên aáy. Mình seõ khoâng bao giôø caám, vì mình chaúng coù quyeàn gì ñeå caám. Mình cuõng thaät tình nghó raèng, caám doaùn nhö theá laø loá bòch, laø aùp ñaët caûm thöùc cuûa laõnh ñaïo treân nhaân daân. Caám nhö theá coù khaùc gì oâng boá kia caám caû nhaø khoâng ñöôïc aên saàu rieâng, chæ vì caùi muøi vaø caùi maøu cuûa saàu rieâng?